‘ढँडार मष्टा माणु’: करोडौँको बजेट र मष्टाको निगरानी

१. पृष्ठभूमि: 

बझाङको मष्टा गाउँपालिका-३ स्थित ऐतिहासिक एवं धार्मिक स्थल ‘ढँडार मष्टा माणु’ को पुनर्निर्माण कार्य अहिले चलिरहेको छ। पुरातत्व विभागको प्रत्यक्ष संलग्नतामा भइरहेको यो कार्य मष्टाली जनताको लागि गौरवको विषय हो। तर, आयोजनाको आकार र बजेट (करोडौँको लगानी) हेर्दा यसको गुणस्तरमा कुनै सम्झौता नहोस् भन्नका लागि आम जनताले यसको हरेक प्राविधिक पक्षबारे जानकारी राख्नु जरुरी छ।

२. लागत विवरणको चिरफार (Abstract of Cost Analysis): 

तपाईं-हामीले तिरेको करबाट विनियोजित बजेट कहाँ कसरी खर्च हुँदैछ? यहाँ ठूला अंक भएका खर्चहरूलाई बुँदागत रूपमा व्याख्या गरिएको छ:

• ढुङ्गाको कलात्मक पर्खाल (Ashlar Masonry Stone Wall): यस आयोजनाको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा यसैमा छ। १ करोड १३ लाख ७६ हजार ८५३ रुपैयाँ केवल बुट्टा निकालिएको (Chisel finish) ढुङ्गाको पर्खालका लागि छुट्याइएको छ।
  • ध्यान दिनुपर्ने कुरा: के पर्खालमा प्रयोग भएका ढुङ्गाहरू साच्चै तोकिएको मापदण्ड अनुसार ‘चिसल फिनिस’ (छिनाले काटेर चिल्लो बनाइएको) छन्?

• तामाको छानो (Copper Plate Roofing): माणुको छानामा २२ गेजको (0.64 mm to 0.69 mm) तामाको पाता प्रयोग गर्न ५२ लाख ४९ हजार ८२७ रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ।
  • शंका र निगरानी: तामाको पाताको मोटाइ (Gauge) र शुद्धतामा कतिपय ठाउँमा ठगी हुने गर्छ। ३,७७८ वर्गफिटमा ओछ्याइने यो तामा गुणस्तरीय छ कि छैन, स्थानीयले हेर्नुपर्छ।

• काठको बुट्टेदार झ्याल-ढोका (Carved Woodwork): झ्याल, ढोका र काठका अन्य बुट्टेदार सामानका लागि करिब २१ लाख ५४ हजार ९३६ रुपैयाँ खर्च हुने अनुमान छ। यसका अतिरिक्त काठका थाम र दलिनमा बुट्टा भर्न छुट्टै ६ लाख ९४ हजार भन्दा बढी बजेट छ।
  • गुणस्तर: प्रयोग गरिएको काठ ‘सिजनिङ’ गरिएको छ कि काँचो? र बुट्टाहरू परम्परागत कला अनुसार छन् कि मेसिनले बनाएका सस्ता?

• जग र ढुङ्गाको सोलिङ: जग खन्ने र त्यसमा ढुङ्गा भर्ने कामका लागि झण्डै १६ लाख रुपैयाँ भन्दा बढी खर्च देखिन्छ।

३. प्राविधिक संरचना (DPR र Quantity Estimate का मुख्य बुँदा):

• यो निर्माण कार्य आर्थिक वर्ष २०८२-०८३ सम्ममा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
• डकुमेन्ट अनुसार मुख्य माणु (Main Temple) को क्षेत्रफल ११७५.६२ वर्गफिट छ।
• यसका साथै बाठपाला माणु (४०९.८९ वर्गफिट) र लाकुडा थाती (१२१ वर्गफिट) को पनि पुनर्निर्माण हुँदैछ।
• सबै संरचनामा परम्परागत ‘मड मोर्टार’ (माटोको जोडाइ) र ढुङ्गाको प्रयोग गरिने उल्लेख छ।

४. हाम्रो चासो र शंका किन?

 हामी भन्दैनौँ कि यहाँ भ्रष्टाचार भएको छ, तर सार्वजनिक निर्माणमा हुने सामान्य लापरबाहीले हाम्रो सांस्कृतिक सम्पदाको आयु घटाउन सक्छ। हाम्रा मुख्य प्रश्नहरू:

१. ढुङ्गाको गुणस्तर: दररेटमा ‘अस्लर मेसनरी’ (उत्कृष्ट कोटिको ढुङ्गाको काम) भनिएको छ, तर के साइटमा त्यस्तै काम भइरहेको छ?

२. प्राविधिक निरीक्षण: पुरातत्व विभागका इन्जिनियरहरू कत्तिको नियमित रूपमा साइटमा उपस्थित छन्?

३. पारदर्शिता: के निर्माण स्थलमा आयोजनाको विस्तृत विवरण (होर्डिङ बोर्ड) राखिएको छ?

५. निष्कर्ष: 

‘ढँडार मष्टा माणु’ केवल ढुङ्गा र माटोको संरचना होइन, यो हाम्रो सभ्यता हो। १ करोड १३ लाखको ढुङ्गाको काम र ५२ लाखको तामाको छानो हाल्दा यदि गुणस्तरमा हेलचेक्य्राई भयो भने त्यो मष्टाली जनतामाथिको ठूलो घात हुनेछ। त्यसैले, आयोजना सम्पन्न नहुन्जेलसम्म प्रत्येक मष्टाली र सचेत नेपालीले यसको निगरानी गरौँ।

Following are the official documents you can download :

Abstract of cost:

Map and Area:

Quantity Estimation:

अन्त्यमा, हाम्रो सामूहिक दायित्व: 

“ढँडार मष्टा माणु” को यो पुनर्निर्माण केवल एउटा भौतिक संरचनाको निर्माण मात्र होइन, यो हाम्रो पुस्ताले भविष्यलाई हस्तान्तरण गर्ने जीवित इतिहास हो। सरकारी बजेट र प्राविधिक इष्टिमेट आफैमा पूर्ण हुन्नन्, जबसम्म त्यसमा स्थानीयको अपनत्व र निगरानी हुँदैन। त्यसैले, निर्माण कार्य सम्पन्न नहुन्जेलसम्म सामग्रीको गुणस्तर, काठको बुट्टा र तामाको शुद्धतामा कति पनि सम्झौता हुन नदिन हामी सबै सचेत रहनुपर्छ। आउनुहोस्, कुनै पूर्वाग्रह नराखी आफ्नो गाउँको सम्पदा जोगिएको हेर्नका लागि एक जिम्मेवार नागरिकको भूमिका निर्वाह गरौँ। हाम्रो सानो सजकताले मात्र मष्टाको यो पवित्र धामलाई युगौँसम्म सुरक्षित राख्न मद्दत पुग्नेछ।

आमाको मुख हेर्ने दिन (मातातीर्थ औंसी) को अवसरमा तपाईं र तपाईंको ममतामयी आमालाई हार्दिक शुभकामना!

Thanks And Regards.

Also Read :

मष्टाको एम्बुलेन्समाथि ‘नीतिगत लुट’ को प्रमाण!

नेपाल कसरी सम्पत्ति शुद्धीकरणको स्वर्ग बन्दै गयो ? proven cases until 2082

You may like to read this too:

Click and read – आमाको सम्झनामा [तस्बिरहरू]